Monday , December 6 2021

Uma Lisan Likleu Haut-Mauleru Hamriik Metin Fo Matak Malirin

AILEU,DILI Post- Uma lisan Likleu Haut-Mauleru kultura Timor- Leste ne’ebe lokaliza iha Munisipiu Aileu postu Admistrativu Laulara.

Lia nain Luçiano Nogueira hateten, prosesu harii uma lisan Likleu
Haut-Mauleru liu hosi prosesu naruk too uma lisan Likleu Haut-Mauleru hamrik metin hodi fo mahun ba nia ema sira.

Timoroan hotu fiar iha lulik bein ida – maromak ne’e be ita sei hana’i, sei hamulak hodi bele hetan di’ak, bele moris dame.

Iha knua laran sei harii Uma Lulik atu haloot sasán lulik no lima-rohan bein siran. Lulik na’in e dato lulik maka sei tau liman ba Uma Lulik hodi halo ukur tuir lisan atu kuda rai e sal rai. Sira de’it maka bele tama iha Uma Lulik.

“Ami liu hosi prosesu ida hanesan koa ai, hola du’ut, ke’e Estrada, ba uma lisan” Konta lia nain Luçiano Nogueira iha serimonia inagura uma lisan Likleu Haut-Mauleru iha Munisipiu Aileu postu Admistrativu Laulara.

Lia nain Luçiano Nogueira haktuir Uma lisan Likleu Haut Mauleru halibur ema kuaze iha munisipiu hotu hosi uma lisan importante dada hamutuk famlia sira pertense ba uma lisan hamutuk iha uma lisan nia mahun.

Lisan Likleu nia ema fahe ba Munisipiu lubun ida, hodi Lisan ida ne’e mak ami bele koñese malu, tamba ita nia nasaun Timor Leste iha kultura, ne’e duni husi lisan mak koñese malu mai husi hun ida deit.

“Husi kultura ida, uma lisan ida ena konese malu, hau tiun ida mak  ne’e , hau nia mane foun ida mak  ne’e, ida ne’e mak ami halo ne’e” nia haktuir

Lia nain ne’e konta tan lulik sira  ne’ebe   adora iha Uma Lisan ne’e mak hanesan Surik Rotan no Dima, nunee familia hamutuk 72 no sasan hirak hotu mak adora iha lisan ne’e hotu original.

Iha serimonia inagurasaun ne’e  lia nain sira doir nan larus husi uma kakuluk ho signifika mean tun mai rai metan sa’e ba uma laran,nunee prosesu ritual Uma lisan Likleu Haut-Mauleru too final ba oho animal hanesan karau bibi no fahi.

Hosi lorosa’e to’o loro monu, hosi tasi feto to’o tasi mane, ita bele haré oin sa timoroan moris, oinsa hadulur malu, oinsa sira tau neon metin ba matebian sira. Ita bele hananu mos oinsa sira moris tuir lisan hafolin, oinsa sira hana’i matebian, oinsa ema hotu, iha knua laran, mesa maluk de’it, mesak naan de’it.

Iha Rai Timor, hosi rai ida ba rai ida, ita bele rona ida-idak nia lia, ita bele hananu rai ida-idak nia lisan.

Iha Rai Timor ita bele rona lia barak, maibé sanulu resin lima maka hatán ema barak, hodi moris tuir lisan sel-seluk.

Lia ida mai hosi nia hun, nia uma laran; maski moris iha rai dook, hatene ko’alia lia ne’e, hatene halia maluk e sasán, buka moris nafatin tuir bein sira nia lisan.

Lia seluk hatene bainhira moris iha reinu seluk. Nune’e, sai hosi uma laran, hodi lia tetun ko’alia ho ema seluk; la os tetun-los e tetun-terik, maibé tetun ida ne’e be ema hotu iha Rai Timor ko’alia bainhira hasoru malu. Lia tetun ida ne’e be ita hodi haknauk, hodi hatene katesismu, lia ida ne’e be na’i lulik sira haklaken Kristu nia Liafuan.

“Ita bele hetan lia barak, lisan barak, maibé tuir lisan barlake, tuir ukur matebian timoroan hotu simu malu nu’u abut ida de’it, bein ida de’it”tenik Nogueira

Lisan barlake hametin uma kain ida ho knua seluk matebian sira la tuur iha fatin seluk, maibé matebian hadulur ho maluk iha knua laran, tan ne’e ema ida la leet iha nia knua, ema ida la leet iha reinu seluk.

Timoroan sira fiar katak matebian sira la bá fatin seluk, maibé tuur hela iha foho lulik e fatin lulik sira.

Matebian ho ema hotu ne’e be sei moris, hadulur hela malu, tan ne’e timoroan fiar katak ida-idak moris tuir karik matebian nia rohan, nia moris sei la kotu. Tan ne’e molok há’e sei moris, ida-diak sei halo di’ak, sei tau liman atu ema seluk hetan rahun di’ak.

Timoroan fiar katak atu hetan rahun di’ak, sei moris tuir dalan maromak. Tan ne’e molok halo knar boot ruma, knua tomak sei hamutuk hasa’e ukur atu husu matebian sira nia tulun, atu hetan maromak nia kmanek.(Hakerek : Rosalia Lemos Soares)

About dilipost

Check Also

PM Partisipa Serimónia Ritual Perfurasaun Mina Matan Iha Covalima

DILI Post-Primeiru Ministru (PM) Taur Matan Ruak partisipa serimonia ritual perfurasaun mina matan iha Munisipiu …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *